Kultura knowiska – wprowadzenie

Kultura knowiska, znana również jako knovízská kultura, to ważny element dziedzictwa archeologicznego Czech, który rozwijał się w okresie od środkowej do młodszej epoki brązu. Obejmuje ona przede wszystkim tereny Kotliny Czeskiej oraz obszary sąsiadujące, w tym południowe Czechy i północną Bawarię. Eponimem tej kultury jest miejscowość Knovíz, położona w pobliżu Slan, gdzie dokonano istotnych odkryć archeologicznych związanych z jej charakterystyką.

Geneza kultury knowiskiej

Początki kultury knowiskiej można odnaleźć w lokalnych grupach z kręgu kultur mogiłowych, które przejawiały cechy zarówno czesko-palatynackie, jak i związane ze środkowodunajską kulturą mogiłową. Warto zauważyć, że w rozwoju tej kultury mogły odegrać rolę także starsze tradycje związane z kulturą unietycką z wczesnej epoki brązu. Dawniej sądzono, że kultura knowiska powstała pod wpływem kultury łużyckiej, jednak współczesne badania wskazują na bardziej złożoną genezę tego zjawiska.

Chronologia i obszar występowania

Kultura knowiska rozwijała się od okresu brązu D do Hallstatt B2-3, co odpowiada latom 1300–750 p.n.e. W ramach tego rozwoju wyróżnia się dwa główne etapy: etap właściwy kultury knowiskiej oraz etap sztitarski. Etap właściwy dzieli się na trzy fazy: pierwsza przypada na brąz D oraz początki Hallstatt A1, druga na Hallstatt A1, a trzecia na Hallstatt A2. Etap sztitarski składa się z faz Štitary I i II, datowanych od Hallstatt B1 do Hallstatt B2-3.

Główne obszary występowania kultury knowiskiej obejmowały Kotlinę Czeską oraz Czechy środkowe i zachodnie. Jednak jej wpływy były widoczne także w innych regionach, takich jak Turyngia czy północna Bawaria, co potwierdza jej znaczenie w kontekście rozwoju kultur epoki brązu w Europie Środkowej.

Gospodarka i osadnictwo

Podstawową formą działalności gospodarczej ludności kultury knowiskiej była rolnictwo. Uprawiano różnorodne zboża, z których najpopularniejsze to pszenica i proso. Analizy archeologiczne ujawniają obecność tych zbóż w licznych znaleziskach z tego okresu. Ponadto mieszkańcy zajmowali się hodowlą zwierząt, co stanowiło istotny element ich egzystencji.

Osady kultury knowiskiej miały charakter otwarty i były zazwyczaj lokalizowane w pobliżu rzek oraz innych zbiorników wodnych. Budownictwo również odzwierciedlało ich styl życia; domy budowane były metodą słupową, a późniejsza faza sztitarska przyniosła większe półziemianki. W osadach znajdowano także liczne okrągłe lub owalne jamy, które miały różnorodne funkcje.

Ośrodki kultowe i obrządek pogrzebowy

Kultura knowiska nie tylko charakteryzowała się rozwojem osadniczym, ale także istnieniem ośrodków kultowych. W okresie Hallstatt A odkryto dwa obiekty o wyraźnym charakterze religijnym. Pierwszy z nich znajduje się w Mutějovicach koło Rakovníka – był to duży obiekt otoczony rowem o średnicy 10 metrów. Drugi natomiast znajdował się w dzielnicy Čakovice w Pradze

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).